Nowe zadania gminy w roku 2026

Tutaj dzielimy się praktycznymi wskazówkami i analizami dotyczącymi audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.

6/24/20264 min read

🔍 Audytorskie Oko: Nowe zadania gmin w 2026 roku — czy jesteście gotowi?

Autor: Adrian Chodubski | Świat Audytu

Rok 2026 przyniósł gminom lawinę nowych obowiązków prawnych. Część z nich weszła w życie już od stycznia, inne startują 1 lipca. Z perspektywy audytora wewnętrznego widać wyraźnie: wiele jednostek jest nieprzygotowanych. W tym artykule przepuszczam najważniejsze zmiany przez audytorskie oko — wskazuję ryzyka, trudności i pytania, które każdy kierownik jednostki powinien sobie zadać już dziś.

1. 📋 Centralny Rejestr Umów — każda umowa na widoku (od 1 lipca 2026)

Na czym polega zmiana?

Od 1 lipca 2026 r. każda gmina ma obowiązek rejestrowania wszystkich zawieranych umów w Centralnym Rejestrze Umów (CRU). Obowiązek obejmuje umowy od wartości 10 000 zł netto, zawarte w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej. Dane muszą być wprowadzone do systemu w ciągu 30 dni od zawarcia umowy. Co istotne — rejestr jest publiczny. Każdy obywatel zobaczy, z kim i na jakich warunkach gmina podpisuje umowy.

🔴 Ryzyka — spojrzenie audytora

Pierwsze i najpoważniejsze ryzyko to chaos organizacyjny przy wdrożeniu. Kierownik jednostki musi upoważnić konkretnych pracowników do obsługi systemu — jeśli tego nie zrobił przed 1 lipca, gmina od pierwszego dnia działa niezgodnie z przepisami.

Drugie ryzyko to niekompletność danych. Obowiązek obejmuje nie tylko nowe umowy, ale też ich zmiany, cesje i inne istotne okoliczności. W praktyce oznacza to konieczność monitorowania całego cyklu życia umowy — czego większość gmin dotąd nie robiła systemowo.

Trzecie ryzyko, które mnie niepokoi najbardziej, to ryzyko reputacyjne. Rejestr jest jawny. Umowy zawierane bez przetargu, po cenach odbiegających od rynkowych — wszystko to stanie się widoczne. Gminy, które do tej pory liczyły na brak zainteresowania opinii publicznej, mogą być nieprzyjemnie zaskoczone.

Pytania, które zadałbym podczas audytu: Czy gmina założyła konto w CRU i nadała uprawnienia przed 1 lipca? Czy istnieje procedura wewnętrzna określająca kto, kiedy i jak wprowadza dane? Czy rejestrowane są również umowy jednostek organizacyjnych gminy (szkoły, GOPS, ZGK, itp.)?

2. 🔐 Cyberbezpieczeństwo — wójt osobiście odpowiedzialny (od 3 kwietnia 2026)

Na czym polega zmiana?

Nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC) z 23 stycznia 2026 r. weszła w życie 3 kwietnia 2026 r. Wprowadza osobistą odpowiedzialność finansową wójtów, burmistrzów i prezydentów miast za stan cyberbezpieczeństwa jednostki. Za niedopełnienie obowiązków grozi kara do 100% miesięcznego wynagrodzenia kierownika.

Kluczowe terminy: do 3 października 2026 r. gminy zakwalifikowane jako podmioty kluczowe lub ważne muszą złożyć wniosek o wpis do wykazu KSC.

🔴 Ryzyka — spojrzenie audytora

To obszar, w którym widzę największą lukę między stanem prawnym a rzeczywistością w gminach. Większość jednostek samorządowych nie posiada formalnie zatwierdzonej polityki bezpieczeństwa informacji, nie przeprowadza ocen ryzyka cyberbezpieczeństwa i nie dokumentuje incydentów.

Kluczowa pułapka prawna: delegowanie zadań na dział IT nie zwalnia kierownika z odpowiedzialności. Wójt, który powie "to kompetencje informatyka", narazi się na karę finansową. Nowe przepisy wymagają, żeby zarządzanie cyberbezpieczeństwem było procesem kierowniczym, a nie technicznym.

Kolejne ryzyko to brak świadomości po stronie kierownictwa. W wielu gminach temat cyberbezpieczeństwa traktowany jest jako problem IT. Tymczasem ustawa wymaga, żeby kierownik jednostki aktywnie uczestniczył w zarządzaniu ryzykiem cyfrowym.

Pytania, które zadałbym podczas audytu: Czy gmina zidentyfikowała, czy należy do podmiotów kluczowych lub ważnych? Czy wójt zapoznał się z nowymi przepisami i zna zakres swojej osobistej odpowiedzialności? Czy istnieje zatwierdzona polityka bezpieczeństwa informacji?

3. 🗺️ Plany ogólne zagospodarowania przestrzennego — deadline przesunięty, ale ryzyko realne (do 31 sierpnia 2026)

Na czym polega zmiana?

Gminy są zobowiązane uchwalić plany ogólne zagospodarowania przestrzennego — dokumenty zastępujące dotychczasowe studia uwarunkowań. Termin był już dwukrotnie przedłużany: pierwotnie upływał 31 grudnia 2025 r., następnie 30 czerwca 2026 r. Sejm 30 kwietnia 2026 r. uchwalił kolejną nowelizację, przesuwając ostateczny termin na 31 sierpnia 2026 r. Konsekwencja braku planu po tym terminie jest jednoznaczna: gmina nie może wydawać decyzji o warunkach zabudowy.

🔴 Ryzyka — spojrzenie audytora

Dwukrotne przedłużenie terminu jest само w sobie wymownym sygnałem — skala nieprzygotowania gmin była tak duża, że ustawodawca musiał ustąpić. To nie łagodzi ryzyka, wręcz je uwypukla.

Dla gmin, które do 31 sierpnia nie uchwalą planu, ryzyko jest podwójne. Po pierwsze — ryzyko prawne: zablokowanie wydawania decyzji WZ sparaliżuje inwestycje na terenie gminy i narazi ją na roszczenia ze strony inwestorów. Po drugie — ryzyko finansowe: opóźnienia w realizacji inwestycji, utrata dochodów z opłat planistycznych, możliwe odszkodowania.

Niepokoi mnie również jakość planów uchwalanych w pośpiechu. Część gmin uchwali plan "na ostatnią chwilę", bez rzetelnych konsultacji społecznych i wymaganych analiz. Takie plany są narażone na zaskarżenie do sądu administracyjnego, co oznacza kolejne miesiące niepewności prawnej — nawet jeśli formalnie termin zostanie dotrzymany.

Pytania, które zadałbym podczas audytu: Na jakim etapie jest procedura uchwalenia planu ogólnego? Czy przeprowadzono wymagane konsultacje społeczne? Czy plan był przedmiotem wszystkich wymaganych opinii i uzgodnień? Czy gmina ma plan awaryjny na wypadek niedotrzymania terminu?

✅ Podsumowanie audytorskie

Rok 2026 to dla gmin rok egzaminu z dojrzałości organizacyjnej. Trzy opisane zmiany łączy jedna wspólna cecha: wymagają systemowego podejścia do zarządzania, a nie jednorazowych działań. CRU wymaga procedur obiegu umów. KSC wymaga polityki bezpieczeństwa i zaangażowania kierownictwa. Plany ogólne wymagały wielomiesięcznego procesu planistycznego.

Gminy, które potraktowały te obowiązki jako "kolejne przepisy do odhaczenia", mogą wkrótce zmierzyć się z ich konsekwencjami — prawnymi, finansowymi i reputacyjnymi.

Jako audytor wewnętrzny powiem wprost: najlepszy moment na wdrożenie tych zmian był pół roku temu. Drugi najlepszy moment jest teraz.

Masz pytania dotyczące wdrożenia tych obowiązków w Twojej jednostce? Skontaktuj się ze mną — adrianchodubski.pl

Źródła:

chodubski.doradztwo@gmail.com

+48 792-008-131

Nowe zadania gminy w roku 2026

Kontakt